Crisisdraaiboek glastuinbouw

Dit artikel is op 31-01-2017 gepubliceerd.

Opdrachtgever: KAS Magazine
Website: http://www.kasmagazine.nl/

ZLTO presenteerde in december het ‘Glastuinbouw crisisdraaiboek’. Aanleiding was de verwoestende hagelschade in Zuidoost-Nederland in juni 2016. Het draaiboek is opgesteld voor en door ondernemers en bevat nuttige informatie en praktische handvatten. “De belangrijkste meerwaarde is dat nu duidelijk is beschreven hoe ondernemers het beste kunnen handelen in een noodsituatie”, vertelt ZLTO’er Wim van den Boomen.

Of je nu wel of niet in Zuidoost-Brabant woont, iedereen heeft de beelden van de verwoestende hagelschade van 23 juni 2016 nog wel op z’n netvlies staan. Hectares vol met ingeslagen ruiten, kapotgeslagen daken en ondergelopen akkers. In totaal verwoestte de hagelbui 200 hectare glas in Zuidoost-Nederland. “En dat is nog los van alle stallen, huizen en auto’s die zijn vernield en akkers die zijn verzopen”, vertelt Wim van den Boomen, voorzitter van de ZLTO-vakgroep Glastuinbouw en bestuurder van LTO Glaskracht Nederland.

Van den Boomen weet dat de paprika- en tomatentelers in het gebied de zaken inmiddels weer een beetje op orde hebben en in december weer hebben kunnen planten. De komkommertelers kunnen deze of volgende maand weer aan de slag. Daarnaast is een aantal telers helemaal opnieuw begonnen; in totaal gaat het om 35 hectare nieuwbouw.

Hoewel de getroffen ondernemers de draad de afgelopen maanden zo goed en zo kwaad als het kon weer hebben opgepakt, is eens te meer duidelijk geworden dat het belangrijk is om zo goed mogelijk voorbereid te zijn op een crisissituatie. De voorzitter geeft aan dat het hem maar ook veel leden frustreerde dat er op het moment van de ramp geen rampenplan of crisisdraaiboek was waarop ze terug konden vallen. “Voor fytosanitaire ziekten zijn er wel protocollen, maar voor schade in deze omvang was er niets. Het was de bekende druppel en de aanleiding om onze bevindingen en ideeën op papier te zetten. De ondernemers uit het getroffen gebied hebben dan ook belangrijke input geleverd voor het draaiboek.”

Verlichting
In het draaiboek staat onder andere beschreven wat ondernemers het eerste uur na een crisis kunnen doen. Daarnaast is er een duidelijk onderscheid gemaakt tussen maatregelen die in ‘vredestijd’ en in ‘crisistijd’ kunnen worden genomen. “Dat onderscheid hebben we bewust gemaakt”, vertelt Van den Boomen. “Als je te maken hebt met een crisissituatie, heb je al genoeg aan je hoofd. Daarom is het goed om van tevoren al dingen uit te zoeken en op papier te zetten. Dat kan in tijden van crisis verlichting geven.”

Zo is het volgens hem nuttig om van tevoren alvast op een rijtje te zetten welke constructie en maten glas de kas heeft, en wie er tijdens een crisis moet worden gebeld. Ook is het handig om inzicht te hebben in de precieze polisvoorwaarden van de schadeverzekeringen. Daarnaast zijn een actuele risico-inventarisatie en -evaluatie en voldoende goed opgeleide bedrijfshulpverleners erg nuttig.

In crisistijd is het volgens Van den Boomen van belang om te zorgen voor een goede en overzichtelijke documentatie, met foto’s en afspraken op papier. Een belangrijke vraag is verder of de teelt te redden is of geruimd moet worden. Afhankelijk van die keuze moet namelijk een andere weg worden ingeslagen. Onderwerpen als het borgen van de veiligheid, verzekeringen en personeel komen hierbij aan bod. Daarnaast bevat het draaiboek een aantal praktische handvatten, zoals contactenlijsten, invulformulieren en checklisten.

De ZLTO-voorman wijst er daarbij op dat het draaiboek nog niet af is. “De basis staat, maar het document kan altijd worden aangevuld en bijgesteld. Dat is ook de insteek van wat we hebben opgesteld.” Daarnaast benadrukt hij dat het draaiboek niet alleen van ZLTO is, maar dat het ook wordt gedragen door Glaskracht Nederland. “Het is opgezet voor heel Nederland. En hoewel het vooral is toegespitst op de glastuinbouw, staan er ook aspecten in die interessant kunnen zijn voor bijvoorbeeld akkerbouwers of varkenshouders. Als anderen het willen herschrijven naar hun eigen sector, is dat mogelijk. Er zit geen octrooi op; iedereen mag het gebruiken.”

Meerwaarde
Volgens Van den Boomen hebben de ondernemers het draaiboek positief ontvangen. “Ze zijn blij dat er nu een document ligt waar ze iets mee kunnen en waarop ze terug kunnen vallen. De belangrijkste meerwaarde is dan ook dat nu duidelijk is beschreven hoe ondernemers het beste kunnen handelen in een noodsituatie.”

Dat neemt niet weg dat het plan zeker nog kan worden uitgebreid en dat er nog wel een aantal aandachtspunten zijn. Zo geeft de voorzitter aan dat het heel belangrijk is dat er in een crisissituatie snel wordt gehandeld. “Nadat het op donderdagavond 23 juni mis ging, zaten wij op vrijdag om 15.00 uur al met alle getroffen ondernemers bij elkaar”, memoreert hij. “In het begin hebben we iedere week bij elkaar gezeten en na vijf weken om de maand, totdat iedereen wist wat hem te doen stond. De telers waardeerden dat we zo snel en adequaat hebben gereageerd; daar hebben ze veel steun aan gehad.”

In het verlengde hiervan is het volgens Van den Boomen van belang dat ook de overheid snel handelt bij een ramp. “Wij hebben na de ramp veel politieke partijen op bezoek gehad, maar de besluitvorming liet te wensen over. Je kunt geen vijf, zes of acht weken wachten totdat iedereen het met elkaar eens is. Je moet in zo’n situatie snel kunnen beslissen en actie kunnen ondernemen.”

Ook is de ZLTO-voorman van mening dat de communicatie met de overheid beter moet. “Met de gemeente Someren konden we goed overleggen, omdat zij precies wisten en voelden wat er speelde. Maar de provincie was alweer een stapje verder en Den Haag was nog weer een stap verder. In een crisissituatie moeten de dingen sneller en directer met elkaar kunnen worden afgestemd.”

De bureaucratie stuitte Van den Boomen eveneens tegen de borst. Hij noemt het voorbeeld van de tegemoetkomregeling bij asbestverwijdering in combinatie met de aanleg van zonnepanelen. “Die regeling zat vol. Dat is leuk, maar er was wel een kans om 500.000 m2 asbest te verwijderen. Ontzettend jammer om zo’n kans te laten lopen!”

Crisismanager
Daarnaast heeft de ramp geleerd dat het heel belangrijk is om iemand aan te wijzen die hoofdverantwoordelijk is en ook de bevoegdheid heeft om beslissingen te nemen. “Als er morgen een terroristische aanslag plaatsvindt in Nederland, staat er ook iemand op die de leiding neemt. Als wij een crisismanager hadden gehad, hadden we meteen vanaf het begin makkelijker kunnen sturen en dingen efficiënter en daarmee ook goedkoper kunnen aanpakken. Voor een goede coördinatie is een centraal aanspreekpunt een must. Daar moeten we samen met de overheid en verzekeraars een keer over praten, dat kunnen we als sector niet alleen.”

Een belangrijk aandachtspunt is dan ook dat betrokken partijen de samenwerking zoeken en zich samen inzetten om dingen zo goed en efficiënt mogelijk te regelen. Zodat iedereen bij een toekomstige ramp alvast een voorsprong heeft. “Het crisisdraaiboek is daarbij een belangrijke basis.”


Rob Moors van Kwekerij Moors in Asten:

‘We geven er een eigen smaakje aan’
Kwekerij Moors is een modern paprikabedrijf met locaties in Asten en Someren. In Asten worden 8 hectare rode paprika’s geteeld, in Someren 6 hectare groene en gele paprika’s. In totaal zet het bedrijf zo’n 4,5 miljoen kilo paprika’s per jaar af.

In juni werden beide locaties getroffen door de hagelbui. In Asten betekende dit het einde van de teelt en moest veertig procent van de ruiten worden vervangen. In Someren gold voor 4 hectare hetzelfde. Op de resterende 2 hectare kon de teelt met wat kunst- en vliegwerk worden gered. Wel werden ook daar ruiten vervangen en moest vijf tot tien procent van de planten worden geruimd. Ook werden de eerste vijf weken alle paprika’s vernietigd in verband met glasschade.

In totaal waren op beide locaties maar liefst 23.000 ruiten gesneuveld. “We zijn alleen al op de locatie in Asten met 30 tot 35 mensen bijna tien weken bezig geweest om al die ruiten te repareren”, vertelt Rob Moors.

Overleven
Begin december was alles weer op orde, net op tijd voor de start van de nieuwe paprikateelt. “Het is fijn om weer vooruit te kunnen kijken. Gelukkig waren we goed verzekerd, maar dat neemt niet weg dat je de eerste weken emotioneel alle kanten opvliegt. Je bent de grip op je bedrijf helemaal kwijt. Je weet niet of alle schade wordt vergoed en of je op tijd met de nieuwe teelt kunt beginnen. De eerste weken heb ik nauwelijks geslapen; je gaat in de overlevingsstand. Dat was een heftig traject. Maar inmiddels is het bedrijf weer helemaal up to date en is de rust teruggekeerd.”

Dat de ZLTO inmiddels een crisisdraaiboek heeft opgesteld, kan Moors alleen maar toejuichen. Hij wil de inhoud naar z’n eigen bedrijf te vertalen. “We geven er een eigen smaakje aan.” Grote meerwaarde van het draaiboek is volgens hem dat het overzicht geeft. “Bij zo’n gigantische calamiteit is het van belang om te weten welke stappen je wel en niet moet zetten. Je wilt meteen aan de slag gaan, maar het is belangrijk om eerst goed na te denken. Je denkt dat je alles goed hebt geregeld en weet wat je moet doen, maar er komt zoveel op je af. Een crisisdraaiboek kan je dan op weg helpen.”

Rust bewaren
De teler vertelt dat hij de dag na de ramp al beglazers uit het westen op de stoep had staan. Omdat zijn eigen beglazers bezet waren en hij snel wilde handelen, ging hij er op in. “Achteraf was dit niet de juiste keuze. Je moet goede afspraken maken met de juiste partijen. Dit hebben we na enkele weken dan ook gedaan. In de paniek ga je al snel ergens op in, maar nu weet ik dat het van belang is om de rust te bewaren.”

Ook kwam Moors erachter hoe belangrijk het is om een actueel overzicht te hebben van de inventaris. Inmiddels heeft hij dus de nodige ervaring opgedaan. Maar dat neemt niet weg dat een draaiboek bij een toekomstige ramp zeker nog iets kan toevoegen. “Je kunt gewoon sneller schakelen. En dat kan in een crisissituatie veel opleveren!”